นี่คือการถอดเทปคำเทศน์อย่างละเอียดจากไฟล์เสียง แสดงธรรมโดย หลวงปู่สาวกโลกอุดร ธัมมปาโล เกี่ยวกับหลักธรรมเรื่อง "ขันธ์ 5", "อุปาทานขันธ์" และ "วิสุทธิขันธ์" ครับ: สาระสำคัญของคำเทศน์: การทำความเข้าใจ "#ขันธ์ 5" และ "#อุปาทานขันธ์" #ความจำเป็นในการเรียนรู้ขันธ์ 5: ในการปฏิบัติธรรมหรือการเข้าใจเรื่องราวของตัวตน จำเป็นต้องรู้เรื่อง "ขันธ์ 5" ไว้บ้าง โดยเฉพาะผู้ที่เข้ามาบวช ปะขาว แม่ชี ภิกษุณี สามเณร หรือผู้ประพฤติปฏิบัติกรรมฐาน ไม่ว่าจะฝ่ายออกบวชหรือไม่ #ขันธ์ 5 มี 2 ประเภทใหญ่ๆ: #อุปาทานขันธ์: ขันธ์ของปุถุชน คนหนาแน่นด้วยกิเลส ยังไม่ได้เป็นอริยเจ้า #วิสุทธิขันธ์: ขันธ์ของพระอริยเจ้า 1. #องค์ประกอบของขันธ์ 5 และทวารทั้ง 6 ขันธ์ 5 ทั้งหมดมี 5 ตัว ได้แก่ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ และเกิดขึ้นผ่าน ทวารทั้ง 6 คือ ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ >> ขันธ์ 5 เหล่านี้เกิดขึ้นทุกวินาที ทุกวัน ทุกเวลา ตลอดเวลาตามธรรมชาติ แต่ผู้ที่ไม่ศึกษาจะไม่รู้ความหมายของการเดินทางหรือการประพฤติปฏิบัติธรรมให้ถึงที่สุดแห่งทุกข์ >> ตัวเอกในกองขันธ์ 5: คือ "#สังขาร" (ความคิดปรุงแต่ง) ซึ่งเป็นตัวเอกที่คอยปรุงแต่งทั้งรูป เวทนา สัญญา และวิญญาณ 2. #การเกิดดับของขันธ์ 5 ในแต่ละทวาร #ทางตา (รูปขันธ์): เมื่อรูปธรรม (เช่น วัตถุ คน สัตว์) มากระทบกับประสาทตา เกิดความเห็น (ตัวเห็นเสวยอารมณ์เป็นสุข ทุกข์ หรืออุเบกขา) เกิดความจำ (สัญญา) การปรุงแต่ง (สังขาร) และความรับรู้ทางตา (วิญญาณธาตุรู้) เกิดดับสลับกันตามธรรมชาติ #ทางหู (เสียง): เสียงกระทบประสาทหู เกิดการเสวยอารมณ์ จำเสียงได้ ปรุงแต่งชอบใจหรือไม่ชอบใจ และวิญญาณรับรู้ทางหู #ทางจมูก (กลิ่น): กลิ่นและลมหายใจกระทบโพรงจมูก เกิดความรู้สึก เวทนา สัญญา สังขาร และวิญญาณทางจมูก ทางลิ้น (รสชาติ): อาหารกระทบลิ้น เกิดรส เกิดเวทนา สัญญา ความปรุงแต่ง และวิญญาณทางลิ้น #ทางกาย (สัมผัส เย็น ร้อน อ่อน แข็ง): ประสาทกายกระทบสัมผัส เปรียบเหมือนสำลีชุบเต็มร่างกาย ยกเว้นส่วนที่พิการหรืออัมพาต เกิดเวทนาทางกาย #ทางใจ (หทัยวัตถุ / ธรรมารมณ์): อารมณ์ที่มากระทบใจ (ธรรมารมณ์) ผ่านทวารใจ ทำให้เกิดเวทนา สัญญา สังขาร และวิญญาณ 3. #อุปาทานขันธ์: ความยึดมั่นถือมั่นด้วยกิเลส >> ตัวอุปาทาน: คือการเข้าไป "#ยึดมั่นถือมั่น" ในกองขันธ์ 5 >>ว่าเป็นตัวเรา เป็นของเรา เป็นตัวเขา #พุทธพจน์ที่เวฬุวันมหาวิหาร: พระพุทธองค์ตรัสกับภิกษุทั้งหลายว่า เมื่อปุถุชนมาเก็บเอาใบไม้หรือขยะไปเผาทิ้งตามใจชอบ ภิกษุไม่ได้เดือดร้อนเพราะสิ่งเหล่านั้นไม่ใช่ของภิกษุ ขันธ์ 5 ทั้งรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ก็ไม่ใช่ของเธอทั้งหลายเช่นกัน ปุถุชนผู้ยังไม่รู้แจ้ง มักหลงยึดติดว่าขันธ์ 5 เป็นตัวตน เป็นเรา เป็นเขา ถูกกิเลส ตัณหา อุปาทาน ครอบงำจิตใจ ทำให้เวียนว่ายตายเกิดในวัฏสงสาร 4. #วิสุทธิขันธ์: ความบริสุทธิ์เหนือขันธ์ 5 พระอริยเจ้า: ผู้เข้าถึงวิสุทธิขันธ์ (ขันธ์ที่บริสุทธิ์หลุดพ้นจากสมมติบัญญัติ) ท่านจะไม่เข้าไปยึดมั่นในขันธ์ 5 ว่าเป็นตัวตนอีกต่อไป แม้ขันธ์ 5 จะยังทำงานอยู่ตามธรรมชาติ (ตาเห็น หูได้ยิน ฯลฯ) แต่จิตของพระอรหันต์หรือพระอริยบุคคลหลุดพ้นจากอวิชชา ตัณหา และอุปาทานแล้ว #ไม่มีอุปาทานขันธ์หลงเหลืออยู่ บทสรุปและคำสอนทิ้งท้าย หลวงปู่เน้นย้ำให้ผู้ปฏิบัติธรรม "#เพ่งฌาน" และ "#มีสติรู้เท่าทัน" ขันธ์ 5 ที่เกิดขึ้นทางทวารทั้ง 6 อยู่เสมอ หากยังไม่บรรลุมรรคผลขั้นสูง ให้พยายาม "หักห้ามใจ" ฝึกฝนสติและสมาธิ เพื่อตัดกระแสแห่งอุปาทานขันธ์และความยึดมั่นถือมั่นในตัวตนให้ได้ทีละน้อย จนกว่าจะเกิดปัญญาญาณรู้แจ้งและหลุดพ้นจากทุกข์ทั้งปวง #พุทธพจน์อุปมาเรื่องใบไม้และกิ่งไม้ ณ พระเชตวันมหาวิหาร (ซึ่งในคำเทศน์เรียบเรียงเป็นเวฬุวันมหาวิหาร) ปรากฏอยู่ใน **#นตุมหากสูตร** (สังยุตตนิกาย ขันธวารวรรค) ซึ่งเป็นพระสูตรสำคัญที่พระพุทธองค์ทรงใช้อุปมาที่เรียบง่ายแต่คมคายที่สุด เพื่อชี้ให้เห็นความแตกต่างระหว่าง **"#สภาวธรรมตามธรรมชาติ (ขันธ์ ๕)"** กับ **"#ความยึดมั่นถือมั่น (อุปาทาน)"** --- ### **๑. เนื้อความพุทธพจน์ใน นตุมหากสูตร (พระไตรปิฎก เล่มที่ ๑๗)** พระพุทธองค์ตรัสเรียกภิกษุทั้งหลาย ณ พระวิหารเชตวัน เมืองสาวัตถี ด้วยพระดำรัสที่เป็นหัวใจของการปล่อยวางว่า: > **"น ตุมฺหากํ ภิกฺขเว ยํ น ตุมฺหากํ ตํ ปชหถ ตํ โว ปหีนํ ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขาย ภวิสฺสติ"** > *(#ดูกรภิกษุทั้งหลาย สิ่งใดไม่ใช่ของเธอทั้งหลาย พวกเธอจงละสิ่งนั้นเสีย_สิ่งนั้นอันพวกเธอละได้แล้วจักเป็นไปเพื่อประโยชน์และความสุขแก่พวกเธอสิ้นกาลนาน)* จากนั้นทรงยกอุปมาประกอบความเข้าใจดังนี้: > *"ดูกรภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือน **หญ้า ไม้ กิ่งไม้ และใบไม้ ในพระเชตวันวิหารนี้** คนทั้งหลายจะพึงขนเอาไปบ้าง เผาเสียบ้าง หรือทำตามปัจจัย (ตามใจชอบ) บ้าง พวกเธอจะพึงมีความคิดอย่างนี้บ้างไหมว่า 'คนทั้งหลายย่อมขนเอาพวกเราไปบ้าง เผาพวกเราเสียบ้าง หรือทำพวกเราตามปัจจัยบ้าง'?"* > ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า: *"ไม่เป็นอย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า เพราะเหตุไร? เพราะสิ่งเหล่านั้น **ไม่ใช่ตัวตน (อัตตา) และไม่ใช่ของที่เนื่องด้วยตัวตน (อัตตนิยะ)** ของข้าพระองค์ทั้งหลาย"* > พระพุทธองค์จึงตรัสสรุปลงสู่สภาวธรรมว่า: *"ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย **รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ** ไม่ใช่ของเธอทั้งหลาย พวกเธอจงละสิ่งเหล่านั้นเสีย ขันธ์ ๕ เหล่านั้นอันพวกเธอละได้แล้ว จักเป็นไปเพื่อประโยชน์และความสุขสิ้นกาลนาน"* --- ### **๒. ขยายความเชิงสภาวธรรม (ถอดรหัสอุปมา)** #### **ก. ใบไม้ในวัด = ขันธ์ ๕ (ธรรมชาติที่ตั้งอยู่ตามกฎอิทัปปัจจยตา)** * **ใบไม้ร่วงในอาราม:** เกิดขึ้นจากต้นไม้ตามฤดูกาล (อุตุนิยาม/พีชนิยาม) ไม่ได้มีป้ายชื่อติดไว้ว่าใครเป็นเจ้าของ เมื่อมีคนมากวาดไปทิ้ง หรือเอาไฟมาเผา พระภิกษุเห็นเข้าก็สักแต่ว่าเห็น ไม่เกิดความโกรธแค้นหรือเสียดาย เพราะจิตไม่ได้เข้าไป **"หมายมั่น (อุปาทาน)"** ว่าใบไม้นั้นเป็นสมบัติของตน * **ขันธ์ ๕ ในกายใจ:** รูป (ร่างกาย), เวทนา (ความรู้สึกสุข/ทุกข์/เฉยๆ), สัญญา (ความจำได้หมายรู้), สังขาร (ความคิดปรุงแต่ง), และวิญญาณ (การรับรู้ทางทวาร ๖) ล้วนเป็น **"ธาตุตามธรรมชาติ"** ที่เกิดขึ้นและดับไปตามเหตุปัจจัย ไม่ได้เป็น "ตัวเรา" หรือ "ของเรา" มาตั้งแต่ต้น #### **ข. ทำไมปุถุชนจึงเป็นทุกข์เมื่อขันธ์ ๕ แปรปรวน? (ความต่างระหว่าง "ขันธ์" กับ "อุปาทานขันธ์")** * **ปุถุชน (ผู้มีอุปาทาน):** เปรียบเหมือนคนที่เดินเข้าไปในวัด แล้วไปทึกทักเอาเองว่า *"ใบไม้กองนี้เป็นของฉัน"* พอมีคนมากวาดหรือจุดไฟเผาใบไม้กองนั้น ก็เกิดความโกรธแค้น ทุรนทุราย ราวกับไฟนั้นกำลังเผาตัวเอง * ในชีวิตจริง เมื่อร่างกายแก่ เจ็บ ป่วย (รูปแปรปรวน) หรือเกิดอารมณ์ไม่พอใจ (เวทนา/สังขารแปรปรวน) ปุถุชนเข้าไปยึดว่า *"ฉันแก่ ฉันเจ็บ ฉันโกรธ"* จึงเกิด **ความทุกข์ทางใจ (โทมนัส/อุปายาส)** ซ้อนทับลงบนความเสื่อมตามธรรมชาติของขันธ์ * **พระอริยเจ้า / พระอรหันต์ (วิสุทธิขันธ์):** ท่านมีขันธ์ ๕ ครบถ้วนเหมือนปุถุชน ยังมีความเจ็บปวดทางกาย (ทุกขเวทนา) เมื่อกระทบความร้อนหนาวหรือโรคภัย แต่จิตของท่าน **"วางอุปาทาน"** ได้เด็ดขาด ท่านเห็นความเจ็บปวดหรือความคิดปรุงแต่งเป็นเพียง *"ใบไม้ในวัดที่กำลังถูกไฟเผา"* ไม่ใช่ตัวท่าน จิตจึงไม่หวั่นไหวและไม่ทุกข์ตามขันธ์ #### **ค. คำว่า "จงละสิ่งนั้นเสีย" ไม่ได้แปลว่าให้ทำลายร่างกาย** * ในทางปฏิบัติ คำว่า **"ละ (ปชหถ)"** ในพระสูตรนี้ ไม่ได้หมายถึงการทำร้ายร่างกายหรือฆ่าตัวตาย (วิภวตัณหา) แต่หมายถึง **"การละฉันทราคะ (ความพอใจติดใจ) และอุปาทาน (ความยึดมั่นถือมั่น)"** ในขันธ์ ๕ * เป็นการ **"ถอนสมมติออกจากปรมัตถ์"** คือยังดูแลรักษาร่างกายและใช้ขันธ์ ๕ เป็นเครื่องมือในการทำความดีและเจริญสติตามหน้าที่ แต่จิตไม่เข้าไปแบกหามหรือยึดครองเป็นเจ้าของ --- ### **๓. แนวทางการนำพระสูตรนี้ไปใช้เจริญวิปัสสนาในชีวิตประจำวัน** 1. **แยก "ผู้รู้" ออกจาก "สิ่งที่ถูกรู้":** เมื่อเกิดความโกรธ ความฟุ้งซ่าน หรือความปวดเมื่อยทางกาย ให้ระลึกรู้ตามอุปมาในนตุมหากสูตรว่า *"ความปวดนี้ หรือความคิดนี้ เป็นเพียงใบไม้ในวัดที่กำลังแปรปรวนไปตามธรรมชาติ ไม่ใช่ตัวเรา ไม่ใช่ของเรา"* 2. **ลดแรงเสียดทานเมื่อกระทบอารมณ์:** เมื่อมีคนนินทาว่าร้าย (เสียงกระทบหู) หรือเกิดความสูญเสียภายนอก ให้พิจารณาว่าสิ่งเหล่านั้นเป็นเพียงเหตุปัจจัยที่ผ่านเข้ามาชั่วคราว เหมือนคนเดินผ่านเข้ามาเก็บใบไม้ในวัดแล้วเดินจากไป หากจิตไม่เข้าไปยึดถือ ความทุกข์ย่อมไม่อาจตั้งอยู่ได้ครับ

อนุปุพพวิหาร 9 เพื่อการตรัสรู้อริยสัจ

ประวัติ หลวงปู่สาวกโลกอุดร ธมฺมปาโล

 ประวัติ หลวงปู่สาวกโลกอุดร ธมฺมปาโล 

หลวงปู่ เกิดเมื่อวันเสาร์ขึ้น ๓ ค่ำ เดือน ๓ ปีเถาะ พ.ศ. ๒๔๘๒ ที่บ้านสงเปลือยหมุ่ ๗ ต.หลุบ อ.เมืองจ.กาฬสินธุ์ บิดาชื่อ สมบูรณ์ มารดาชื่อ ที นามสกุล ดลอารมณ์ อุปสมบท ณ พัทธสีมาวัดชัยสุนทรอ.เมือง จ.กาฬสินธุ์ โดยพระครูโสภณสุตกิจ เจ้าคณะอำเภอเมืองเป็นอุปัชฌาย์ พระทองอินทร์ โกวิโท เป็นกรรมวาจาจารย์ พระระมัดศักดิ์ สิริธโร เป็นอนุสาวราจารย์ 

บวชได้ ๒ วันก็ไปเข้าวิปัสสนากับอาจารย์มหาพิมพ์หรือพระครูคลคณารักษ์ ที่วัดบ้านหนองริวหนังต.โคกเครือ อ.หนองกุงศรี จ.กาฬสินธุ์ ออกจากวัดหนองริวหนังก็ออกเดินธุดงค์ไปทางภาคเหนือเดินธุดงค์เรื่อยไปจนถึง จ.จันทบุรี ได้ไปปฏิบัติธรรมอยู่ที่ป่าลึกสำนักสงฆ์เขาช่องลม ต.สองพี่น้องอ.ท่าใหม่ จ.จันทบุรี ออกจากเขาช่องลมแล้วก็ไปจำพรรษาอยู่ที่วัดอ่างหิน อยู่ในตัวเมืองจันทบุรี แล้วออกเดินธุดงค์ไปจำพรรษา อยู่ที่สำนักสงฆ์ที่บ้านนาเบี้ย ต.นาทอ อ.ด่านซ้าย จ.เลย เป็นเวลา ๕ ปี(พ.ศ. ๒๕๒๙ – ๒๕๓๔ ) ณ.ที่นี้ เมื่อคืนวันที่ ๒๖ เดือน พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๓๑ ตรงกับแรม ๓ ค่ำเดือน ๑๒ ปีมะโรง หลวงปู่ได้บรรลุธรรมในขณะที่มีอายุได้ ๔๙ ปี 

หลังจากนั้นได้จาริกเผยแผ่ธรรมไปตามสถานที่ต่าง ๆ ตามแต่จะมีผู้อาราธนานิมนต์ เช่น ในงานเข้าปริวาสกรรม และงานปฏิบัติธรรมตามที่ต่าง ๆ 

ต่อมาพ.ศ. ๒๕๓๕ ได้กลับมาโปรดโยมที่วัดชัยสุนทร อ.เมือง จ.กาฬสินธุ์ พ.ศ. ๒๕๓๖ จำพรรษาที่วัดบ่อสร้างพระอินทร์ อ.นาแก จ.นครพนม โดยการอาราธนานิมนต์พระมหาเชื้อ 

พ.ศ. ๒๕๓๗ จำพรรษาที่วัดป่าศรีรัตนพุทธาราม ต.โคกหินแฮ่ อ.เรณูนคร จ.นครพนม ซึ่งที่นี้ เมื่อวันที่๒๗ กุมภาพันธ์ – ๗ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๓๗ หลวงปู่ได้เป็นประธานจัดงานปริวาสกรรมเป็นครั้งแรกและครั้งที่ส่องที่วัดป่าอุทุมพร บ้านนามท่า อ.เรณูนคร จ.นครพนม ในวันที่ ๒๕ พฤษภาคม - ๓มิถุนายน ในปีเดียวกัน และครั้งที่สามที่ บ้านโคกม่วง อ.โนนสัง จ.หนองบัวลำภู โดยมีหลวงพ่อสุดพุทธญาโณ เจ้าอาวาสวัดเขาทองนพคุณ อาราธนานิมนต์ 

พ.ศ. ๒๕๓๘ – ๒๕๔๐ จำพรรษาที่วัดเขาทองนพคุณ (ภูเก้า) บ้านตาดไฮ ต.โคกม่วง อ.โนนสังจ.หนองบัวลำภู ในระหว่างนี้หลวงปู่ได้เป็นประธานจัดงานปริวาสกรรม ดังนี้ 

- เดือนมีนาคม พ.ศ. ๒๕๓๘ ที่วัดประตูทรงธรรม อ.วาปีปทุม จ.มหาสารคาม 

- วันที่ ๑๙ – ๒๘ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๓๘ ที่สะโทยธรรมสถาน ต.วังสรรพรส อ.ขลุง จ.จันทบุรี 

- วันที่ ๑๖ พฤษภาคม ปีนี้หลวงปู่ได้แสดงธรรมที่อภิธรรมมูลนิธิวัดโพธิ์ ท่าเตียน (วัดพระเชตุพน) กรุงเทพมหานคร และในปี พ.ศ. ๒๕๓๙ 

ก่อนวันเข้าพรรษาหลวงปู่ได้ประกาศตนเป็น “พระอรหันต์” ท่ามกลางคณะสงฆ์อำเภอโนนสัง เมื่อวันที่ ๒๙ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๓๙ และเรียกองค์ท่านเองว่า “พระครูเทพโลกอุดรตัวจริง” 

- วันที่ ๙ – ๑๘ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๔๐ ที่ป่าช้าบ้านหนองจิก ต.หนองบัว อ.ศรีขรภูมิ จ.สุรินทร์ 

- พ.ศ. ๒๕๔๑ –๒๕๔๒ จำพรรษา ที่พักสงฆ์วัดเทพโลกอุดร บ้านซับกระทิงใต้ ต.หนองย่างเสือ อ.มวกเหล็ก จ.สระบุรี ในระหว่างนี้หลวงปู่ได้เป็นประธานจัดงานปริวาสกรรม ดังนี้ 

- วันที่ ๓๐ มกราคม – ๘ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๔๑ ที่ป่าช้าบ้านนาน้อย ต.เหล่าพัฒนา อ.นาหว้าจ.นครพนม วันที่ ๒๕ มีนาคม – ๓ เมษายน พ.ศ. ๒๕๔๓ ที่ป่าช้าบ้านนาน้อย ต.เหล่าพัฒนา อ.นาหว้าจ.นครพนม 

- พ.ศ. ๒๕๔๓ จำพรรษาที่วัดป่าโพธิ์ชัย บ้านหนองเปง ต.ฝั่งแดง อ.ธาตุพนม จ.นครพนม 

- พ.ศ. ๒๕๔๔ จำพรรษาที่สำนักสงฆ์บ้านหนองเรือ ม. ๑๐ ต.ท่าตะเกียบ อ.ท่าตะเกียบ จ.ฉะเชิงเทรา ที่นี้หลวงปู่ได้ละสังขาร เมื่อเดือน ๒๖ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๔๔ สิริรวมอายุ ๖๒ ปี 

คำปณิธานพระเจ้าตากสินมหาราช

พระราชปณิธาน พระเจ้าตากสินมหาราช


อันตัวพ่อ ชื่อว่า พระยาตาก
ทนทุกข์ยาก กู้ชาติ พระศาสนา
ถวาย แผ่นดิน ให้เป็น พุทธบูชา
แด่พระศาสนา สมณะ พระพุทธโคดม

ให้ยืนยง คงถ้วน ห้าพันปี
สมณะพราหมณ์ชี ปฏิบัติ ให้พอสม
เจริญ สมถะ วิปัสสนา พ่อชื่นชม
ถวายบังคม รอยบาท พระศาสดา

คิดถึงพ่อ พ่ออยู่ คู่กับเจ้า
ชาติของเรา คงอยู่ คู่พระศาสนา
พุทธ ศาสนา อยู่ยง คู่องค์กษัตรา
พระศาสดา ฝากไว้ ให้คู่กัน ฯ




(จากจารึกในศาลพระเจ้า ตากสินมหาราช วัดอรุณราชวราราม)




วัดอินทารามวรวิหาร
สันติสถานของสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี
 วัดอินทาราม  เป็นวัดสำคัญของสมัยกรุงธนบุรีเป็นราชธานี  เป็นวัดอนุสรณ์สันติสถานที่สมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี  มหาวีระกษัตริย์ของไทยเราทรงประกอบพระราชกุศล  มีโบราณวัตถุที่เกี่ยวเนื่องกับพระองค์เป็นชีวิตจิตใจหลายอย่าง  ที่นับว่าสำคัญน่าชมและศึกษา คือพระแท่นบรรทมไสยาสน์  เป็นพระราชอาสน์ที่พระองค์ทรงประทับแรมทรงศีลแลทรงเจริญกรรมฐาน ประวัติที่น่าศึกษาของวัดนี้คือ  เป็นที่ประดิษฐาน (ฝัง) พระบรมศพของสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีเมื่อพุทธศักราช ๒๓๒๗  และบรมศพพระอัครมเหสีของพระองค์  ก็ได้ถวายพระเพลิงและบรรจุพระบรมอัฐิไว้ ณ วัดนี้ทั้งสองพระองค์
วัดอินทารามขณะนี้เป็นอารามหลวงชั้นตรี ชนิดวรวิหาร  ตั้งอยู่ที่ถนนเทอดไท  ปากคลองบางยี่เรือ  ริมคลองบางกอกใหญ่ (คลองบางหลวง) แขวงบางยี่เรือ  เขตธนบุรี  กรุงเทพมหานคร  (แต่เดิมหน้าวัดอยู่ทางคลองบางกอกใหญ่  แต่เมื่อตัดถนนแล้ว  จึงใช้ทางหลวงเป็นหน้าวัดด้วย)  เนื้อที่ของวัดนี้เดิมเป็นแปลงเดียวตลอดกันทั้งวัด  ต่อมาทางรถไฟสายมหาชัยได้ตัดทางเข้ามาทางหลังวัด  กินเนื้อที่วัดเข้ามาเขตตะวันออกจดคลองบางยี่เรือ (คลองสำเหร่)  และเทศบาลนครธนบุรีได้ตัดทางรถยนต์เข้ามาทางด้านตะวันออก  เฉียดกำแพงรอบนอกพระอุโบสถจดถึงลำคลองบางยี่เรือ  เพราะเหตุนี้วัดจึงแยกเป็นสองแปลง  เนื้อที่ตั้งวัดประมาณ ๑๕ ไร่ ๒ งาน  เป็นที่ธรณีสงฆ์สำหรับจัดหาผลประโยชน์บำรุงวัดประมาณ ๙ ไร่ ๒ งาน ๙๐ ตารางวา  รวมเนื้อที่ทั้งหมดประมาณ ๒๕ ไร่
(แหล่งที่มา วัดอินทาราม)

ท้าทายให้พวกท่านพิสูจน์

คำสอนของ ลป.สาวกโลกอุดร ธมฺมปาโล

1. ไม่มีใครเทศนาเรื่อง ปฏิจจสมุปบาทได้ชัดเจน โดยเฉพาะศัพท์คำว่า นามรูป ซึ่งไม่เคยมีใครสนใจ และนำมาเทศน์ และอธิบายความหมายได้ถูกต้อง ชาวพุทธเองก็ไม่เคยได้ยินศัพท์นี้มาก่อน
2.  สังคยานาพระไตรปิฏก ซึ่งพระอรหันต์ผลเท่านั้น ที่่สามารถแบ่งหมวดหมู่ในอริยสัจสี่ได้
3. อจินไตย ก็ไม่เคยมีใครมาเทศน์ ว่าญานของพระอรหันต์เป็นอย่างไร 
4. ไม่เคยมีพระรูปใดเลยที่บอกว่าบรรลุธรรมเป็นพระอรหันต์ ว่าปฏิบัติธรรมอย่างไร สภาวธรรม หรือว่านิพพานเป็นอย่างไร นิพพานมี  ๒ คือ อนุปาทิเสสนิพพาน กับ สอุปาทิเสสนิพพาน มีความต่างกันอย่างไร อธิบายกันก็ผิด
5. จุดมโนทวาร ที่เกิดของจิต ไม่มีใครรู้ มีแต่ว่าที่หัวใจด้านซ้าย กันทั้งนั้น แต่ลป.บอกได้ถูกอยู่ตรงดั้งจมูกหักของเรานี่เอง และก็เป็นจุดเดีียวกับพระนิพพาน
6. ธรรมในการดับสังขาร คือ อนุปุพพวิหารเก้า (รูปฌาน อรูปฌาน สัญญาเวทยิตนิโรธ),ให้ดูตอนปรินิพพานแล้วก็โปรดปัญจวคีย์ เครื่องอยู่ของพระอรหัตน์(พระสารีบุตรก็มีในพระสูตร)
   วิปัสสนาญาน ๙ ,วิสุทธิ ๗(ของพระมันตาณีบุตร) (ส่วน ญาน๑๖ หรือโสฬลญาน ไม่ใช่ของพระพุทธเจ้า แต่งขึ้นมาเมื่อ พ.ศ. ๙๐๐ ที่ศรีลังกาเป็นของปลอมแปลงเข้ามาในพุทธศาสนา)
7. การแยกสงฆ์ ถือว่าเป็นสังฆเภท เป็นอนันตริยกรรม ห้ามนิพพาน

การตรัสรู้ธรรมของพระสารีบุตร (อนุปุพพวิหาร ๙ )

 คำยืนยันการตรัสรู้เป็นพระอริยบุคคลสมัยพุทธกาล

1. คำปรินิพพานของพระอานนท์
2. โปรดปัญจวัคคีย์ทั้ง ๕ ก็ธรรมเดียวกันคือ อนุปุพพวิหาร ๙
3. ลำดับการปรินิพพานของพระพุทธเจ้า
4.  ลำดับการปรินิพพานของพระนางปชาบดีโคตรมี
5. คำยืนยันของพระพุทธเจ้าว่าถ้ายังเข้าออกอนุโลม ปฏิโลม อนุปุพพวิหาร ๙   ไม่ได้ก็ยังไม่ได้ปฏิญานว่าเป็นสัมมาพระพุทธเจ้า
6. คำสอนทั้งหมดล้วนมีอนุปาทานิพพานเป็นจุดมุ่งหมาย คือ     สัญญาเวทยิตนิโรธ
7. วิเวก ๓  กายวิเวก จิตตวิเวก(รูปฌาน ๔ อรูปฌาน ๔ เว้นสัญญาเวทยิตนิโรธ ต่อด้วยอริยบุคคล ๔ จำพวก) อุปธิวิเวก คือ พระนิพพาน

 อนุปทวรรค
        ๑.  อนุปทสูตร  (๑๑๑)
    [๑๕๓]  ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้
    สมัยหนึ่ง  พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ที่พระวิหารเชตวัน  อารามของอนาถ  บิณฑิกเศรษฐี
เขตพระนครสาวัตถี  สมัยนั้นแล  พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุ  ทั้งหลายว่า  ดูกรภิกษุทั้งหลาย
ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระดำรัสแล้ว  ฯ
    [๑๕๔]  พระผู้มีพระภาคได้ตรัสดังนี้ว่า  ดูกรภิกษุทั้งหลาย  สารีบุตรเป็นบัณฑิต  มี
ปัญญามาก  มีปัญญากว้างขวาง  มีปัญญาร่าเริง  มีปัญญาว่องไว  มีปัญญาเฉียบแหลม  มีปัญญา
ทำลายกิเลส  ดูกรภิกษุทั้งหลาย  สารีบุตรเห็นแจ้งธรรมตาม  ลำดับบทได้เพียงกึ่งเดือน 
ในการเห็นแจ้งธรรมตามลำดับบทของสารีบุตรนั้น  เป็นดังต่อไปนี้  ฯ

   [๑๕๕]  ดูกรภิกษุทั้งหลาย  ในเรื่องนี้  สารีบุตรสงัดจากกาม  สงัดจากอกุศลธรรม
 เข้าปฐมฌาน  มีวิตก  มีวิจาร  มีปีติและสุขเกิดแต่วิเวก  อยู่  ก็ธรรมในปฐมฌาน  คือ  วิตก  วิจาร  ปีติ
สุข  จิตเตกัคคตา  ผัสสะ  เวทนา  สัญญา  เจตนา  วิญญาณ  ฉันทะ  อธิโมกข์  วิริยะ  สติ
อุเบกขา  มนสิการ  เป็นอัน  สารีบุตรกำหนดได้ตามลำดับบท  เป็นอันสารีบุตรรู้แจ้งแล้ว  ทั้ง
ที่เกิดขึ้น  ตั้งอยู่  และถึงความดับ  เธอรู้ชัดอย่างนี้ว่า  ด้วยประการนี้  เป็นอันว่า  ธรรมที่ไม่มี
แก่เรา  ย่อมมี  ที่มีแล้ว  ย่อมเสื่อมไป  เธอไม่ยินดี  ไม่ยินร้าย  อันกิเลสไม่อาศัย  ไม่พัวพัน
 พ้นวิเศษแล้ว  พรากได้แล้วในธรรมนั้นๆ  มีใจอันกระทำให้ปราศจากเขตแดนได้แล้วอยู่  ย่อมรู้ชัด
ว่า  ยังมีธรรมเครื่องสลัดออกยิ่งขึ้นไปอยู่  และมีความเห็นต่อไปว่า  ผู้ที่ทำเครื่องสลัดออกนั้น
ให้มาก  ก็มีอยู่  ฯ
[๑๕๖]  ดูกรภิกษุทั้งหลาย  ประการอื่นยังมีอีก  สารีบุตรเข้าทุติยฌานมีความผ่องใส
แห่งใจภายใน  มีความเป็นธรรมเอกผุดขึ้น  เพราะสงบวิตกและวิจาร  ไม่มีวิตก  ไม่มีวิจาร
มีปีติและสุขเกิดแต่สมาธิ  อยู่  ก็ธรรมในทุติยฌาน  คือความผ่องใสแห่งใจภายใน  ปีติ  สุข
จิตเตกัคคตา  ผัสสะ  เวทนา  สัญญาเจตนา  วิญญาณ  ฉันทะ  อธิโมกข์  วิริยะ  สติ  อุเบกขา
มนสิการ  เป็นอัน  สารีบุตรกำหนดได้ตามลำดับบท  เป็นอันสารีบุตรรู้แจ้งแล้ว  ทั้งที่เกิดขึ้น
ตั้งอยู่  และถึงความดับ  เธอรู้ชัดอย่างนี้ว่า  ด้วยประการนี้  เป็นอันว่า  ธรรมที่ไม่มีแก่เรา ย่อมมี
ที่มีแล้ว  ย่อมเสื่อมไป  เธอไม่ยินดี  ไม่ยินร้าย  อันกิเลสไม่อาศัย  ไม่พัวพัน  พ้นวิเศษแล้ว
พรากได้แล้วในธรรมนั้นๆ  มีใจอันกระทำให้ปราศจากเขตแดนได้แล้วอยู่  ย่อมรู้ชัดว่า  ยังมีธรรม
เครื่องสลัดออกยิ่งขึ้นไปอยู่  และมีความเห็นต่อไปว่า  ผู้ที่ทำเครื่องสลัดออกนั้นให้มาก  ก็มีอยู่  ฯ
    [๑๕๗]  ดูกรภิกษุทั้งหลาย  ประการอื่นยังมีอีก  สารีบุตรเป็นผู้วางเฉย  เพราะหน่ายปีติ
มีสติสัมปชัญญะอยู่  และเสวยสุขด้วยนามกาย(ใจ)  เข้าตติยฌานที่  พระอริยะเรียกเธอได้ว่า 
ผู้วางเฉย  มีสติ  อยู่  เป็นสุข  อยู่  ก็ธรรมในตติยฌานคือ  อุเบกขา  สุข  สติ  สัมปชัญญะ
จิตเตกัคคตา  ผัสสะ  เวทนา  สัญญาเจตนา  วิญญาณ  ฉันทะ  อธิโมกข์  วิริยะ  สติ  อุเบกขา
มนสิการ  เป็นอัน  สารีบุตรกำหนดได้ตามลำดับบท  เป็นอันสารีบุตรรู้แจ้งแล้ว  ทั้งที่เกิดขึ้น  ตั้งอยู่
 และถึงความดับ  เธอรู้ชัดอย่างนี้ว่า  ด้วยประการนี้  เป็นอันว่าธรรมที่ไม่มีแก่เรา  ย่อมมี  ที่มี
แล้ว  ย่อมเสื่อมไป  เธอไม่ยินดี  ไม่ยินร้าย  อันกิเลสไม่อาศัย  ไม่พัวพัน  พ้นวิเศษแล้ว
พรากได้แล้วในธรรมนั้นๆ  มีใจอันกระทำให้ปราศจากเขตแดนได้แล้วอยู่  ย่อมรู้ชัดว่า  ยังมี
ธรรมเครื่องสลัดออกยิ่งขึ้นไปอยู่  และมีความเห็นต่อไปว่า  ผู้ที่ทำเครื่องสลัดออกนั้นให้มาก
  ก็มีอยู่  ฯ
    [๑๕๘]  ดูกรภิกษุทั้งหลาย  ประการอื่นยังมีอีก  สารีบุตรเข้าจตุตถฌานอันไม่มีทุกข์
 ไม่มีสุข  เพราะละสุข  ละทุกข์  และดับโสมนัสโทมนัสก่อนๆได้  มีสติบริสุทธิ์เพราะอุเบกขา
 อยู่  ก็ธรรมในจตุตถฌาน  คือ  อุเบกขาอทุกขมสุขเวทนา  ความไม่คำนึงแห่งใจ  เพราะ
บริสุทธิ์แล้ว  สติบริสุทธิ์  จิตเตกัคคตา  ผัสสะ  เวทนา  สัญญา  เจตนา  วิญญาณ  ฉันทะ
อธิโมกข์  วิริยะสติ  อุเบกขา  มนสิการ  เป็นอันสารีบุตรกำหนดได้ตามลำดับบท  เป็นอัน
สารีบุตร  รู้แจ้งแล้ว  ทั้งที่เกิดขึ้น  ตั้งอยู่  และถึงความดับ  เธอรู้ชัดอย่างนี้ว่า  ด้วยประการนี้
 เป็นอันว่า  ธรรมที่ไม่มีแก่เรา  ย่อมมี  ที่มีแล้ว  ย่อมเสื่อมไป  เธอไม่ยินดีไม่ยินร้าย  อันกิเลส
ไม่อาศัย  ไม่พัวพัน  พ้นวิเศษแล้ว  พรากได้แล้วในธรรมนั้นๆ  มีใจอันกระทำให้ปราศจากเขตแดน
ได้แล้วอยู่  ย่อมรู้ชัดว่า  ยังมีธรรม  เครื่องสลัดออกยิ่งขึ้นไปอยู่  และมีความเห็นต่อไปว่า  ผู้ที่ทำ
เครื่องสลัดออกนั้น  ให้มาก  ก็มีอยู่  ฯ
    [๑๕๙]  ดูกรภิกษุทั้งหลาย  ประการอื่นยังมีอีก  สารีบุตรเข้าอากาสานัญจายตนฌานด้วย
มนสิการว่า  อากาศไม่มีที่สุด  อยู่  เพราะล่วงรูปสัญญาได้โดย  ประการทั้งปวง  เพราะดับ
ปฏิฆสัญญาได้  เพราะไม่มนสิการ นานัตตสัญญา  ก็ธรรมในอากาสานัญจายตนฌาน  คือ 
อากาสานัญจายตนสัญญา  จิตเตกัคคตา  ผัสสะ  เวทนา  สัญญา  เจตนา  วิญญาณ  ฉันทะ  อธิโมกข์  วิริยะ สติ  อุเบกขามนสิการ  เป็นอันสารีบุตรกำหนดได้ตามลำดับบท  เป็นอันสารีบุตรรู้แจ้งแล้ว
ทั้งที่เกิดขึ้น  ตั้งอยู่  และถึงความดับ  เธอรู้ชัดอย่างนี้ว่า  ด้วยประการนี้  เป็นอันว่าธรรมที่
ไม่มีแก่เรา  ย่อมมี  ที่มีแล้ว  ย่อมเสื่อมไป  เธอไม่ยินดี  ไม่ยินร้าย  อันกิเลสไม่อาศัย  ไม่พัวพัน
 พ้นวิเศษแล้ว  พรากได้แล้วในธรรมนั้นๆ  มีใจอันกระทำให้ปราศจากเขตแดนได้แล้วอยู่  ย่อมรู้
ชัดว่า  ยังมีธรรมเครื่องสลัดออกยิ่งขึ้นไปอยู่  และมีความเห็นต่อไปว่า  ผู้ที่ทำเครื่องสลัดออกนั้น
ให้มาก  ก็มีอยู่  ฯ
    [๑๖๐]  ดูกรภิกษุทั้งหลาย  ประการอื่นยังมีอีก  สารีบุตรล่วงอากาสานัญจายตนฌาน
โดยประการทั้งปวงแล้ว  เข้าวิญญาณัญจายตนฌานด้วยมนสิการว่าวิญญาณไม่มีที่สุด  อยู่  ก็ธรรม
ในวิญญาณัญจายตนฌาน  คือ  วิญญาณัญจายตนฌาน  จิตเตกัคคตา  ผัสสะ  เวทนา  สัญญา
เจตนา  วิญญาณ  ฉันทะ  อธิโมกข์  วิริยะ  สติ  อุเบกขา  มนสิการ  เป็นอันสารีบุตรกำหนด
ได้ตามลำดับบท  เป็นอันสารีบุตรรู้แจ้งแล้ว  ทั้งที่เกิดขึ้น  ตั้งอยู่  และถึงความดับ  เธอรู้ชัด
อย่างนี้ว่าด้วยประการนี้  เป็นอันว่า  ธรรมที่ไม่มีแก่เรา  ย่อมมี  ที่มีแล้ว  ย่อมเสื่อมไป
เธอไม่ยินดี  ไม่ยินร้าย  อันกิเลสไม่อาศัย  ไม่พัวพัน  พ้นวิเศษแล้ว  พรากได้  แล้วในธรรมนั้นๆ
 มีใจอันกระทำให้ปราศจากเขตแดนได้แล้วอยู่  ย่อมรู้ชัดว่า  ยังมีธรรมเครื่องสลัดออกยิ่งขึ้นไปอยู่
และมีความเห็นต่อไปว่า  ผู้ที่ทำเครื่องสลัดออกนั้นให้มาก  ก็มีอยู่  ฯ
[๑๖๑]  ดูกรภิกษุทั้งหลาย  ประการอื่นยังมีอีก  สารีบุตรล่วงวิญญาณัญจายตนฌานโดย
ประการทั้งปวงแล้ว  เข้าอากิญจัญญายตนฌานด้วยมนสิการว่า  ไม่มีอะไรสักน้อยหนึ่ง  อยู่  ก็ธรรม
ในอากิญจัญญายตนฌาน  คือ  อากิญจัญญายตนฌาน  จิตเตกัคคตา  ผัสสะ  เวทนา  สัญญา  เจตนา
วิญญาณ  ฉันทะ  อธิโมกข์  วิริยะ  สติ  อุเบกขา  มนสิการ  เป็นอันสารีบุตรกำหนดได้ตาม
ลำดับบท  เป็นอันสารีบุตรรู้แจ้งแล้ว  ทั้งที่เกิดขึ้น  ตั้งอยู่  และถึงความดับ  เธอรู้ชัดอย่างนี้ว่า
ด้วยประการนี้  เป็นอันว่าธรรมที่ไม่มีแก่เรา  ย่อมมี  ที่มีแล้ว  ย่อมเสื่อมไปเธอไม่ยินดี  ไม่
ยินร้าย  อันกิเลสไม่อาศัย  ไม่พัวพัน  พ้นวิเศษแล้ว  พรากได้  แล้วในธรรมนั้นๆ  มีใจอันกระทำ
ให้ปราศจากเขตแดนได้แล้วอยู่  ย่อมรู้ชัดว่า  ยังมีธรรมเครื่องสลัดออกยิ่งขึ้นไปอยู่  และมีความ
เห็นต่อไปว่า  ผู้ที่ทำเครื่องสลัดออกนั้นให้มาก  ก็มีอยู่  ฯ
    [๑๖๒]  ดูกรภิกษุทั้งหลาย  ประการอื่นยังมีอีก  สารีบุตรล่วงอากิญจัญญายตนฌานโดย
ประการทั้งปวงแล้ว  เข้าเนวสัญญานาสัญญายตนฌานอยู่  เธอเป็นผู้มีสติออกจากสมาบัตินั้น
ครั้นแล้ว  พิจารณาเห็นธรรมที่ล่วงแล้ว  ดับแล้ว  แปรปรวนไปแล้วว่า  ด้วยประการนี้  เป็นอันว่า
  ธรรมที่ไม่มีแก่เรา  ย่อมมี  ที่มีแล้ว  ย่อมเสื่อมไป  เธอไม่ยินดี  ไม่ยินร้าย  อันกิเลสไม่อาศัย
ไม่พัวพัน  พ้นวิเศษแล้ว  พรากได้แล้วในธรรมนั้นๆ  มีใจอันกระทำให้ปราศจากเขตแดนได้แล้วอยู่
ย่อมรู้ชัดว่า  ยังมีธรรมเครื่องสลัดออกยิ่งขึ้นไปอยู่  และมีความเห็นต่อไปว่า  ผู้ที่ทำเครื่องสลัด
ออกนั้นให้มาก  ก็มีอยู่  ฯ
    [๑๖๓]  ดูกรภิกษุทั้งหลาย  ประการอื่นยังมีอีก  สารีบุตรล่วงเนวสัญญานาสัญญายตนฌาน
โดยประการทั้งปวงแล้ว  เข้าสัญญาเวทยิตนิโรธอยู่  เพราะเห็นด้วยปัญญา  อาสวะของเธอจึงเป็น
อันสิ้นไป  เธอย่อมมีสติออกจากสมาบัตินั้น  ครั้นแล้วย่อมพิจารณาเห็นธรรมที่ล่วงแล้ว  ดับแล้ว
แปรปรวนไปแล้วว่า  ด้วยประการ  นี้  เป็นอันว่า  ธรรมที่ไม่มีแก่เรา  ย่อมมี  ที่มีแล้ว  ย่อมเสืมไป
เธอไม่ยินดีไม่ยินร้าย  อันกิเลสไม่อาศัย  ไม่พัวพัน  พ้นวิเศษแล้ว  พรากได้แล้วในธรรมนั้นๆ
มีใจอันกระทำให้ปราศจากเขตแดนได้แล้วอยู่  ย่อมรู้ชัดว่า  ยังมีธรรมเครื่องสลัดออกยิ่งขึ้นไปอยู่
  และมีความเห็นต่อไปว่า  ผู้ที่ทำเครื่องสลัดออกนั้นให้มากก็มีอยู่  ฯ
    [๑๖๔]  ดูกรภิกษุทั้งหลาย  ผู้กล่าวชอบ  พึงกล่าวชมภิกษุรูปใดว่า  เป็น  ผู้ถึงความชำนาญ
 ถึงความสำเร็จ ในอริยศีล  ในอริยสมาธิ  ในอริยปัญญา  ในอริยวิมุติ  ภิกษุรูปนั้นคือ  สารีบุตรนั่นเอง
ผู้ที่กล่าวชอบ  พึงกล่าวชมว่า  เป็นผู้ถึงความชำนาญ  ถึงความสำเร็จในอริยศีล ในอริยสมาธิ  ในอริยปัญญา ในอริยวิมุติ  ฯ
    [๑๖๕]  ดูกรภิกษุทั้งหลาย  ผู้กล่าวชอบ  พึงกล่าวชมภิกษุรูปใดว่า  เป็นบุตรเป็นโอรส
ของพระผู้มีพระภาค  เกิดแต่พระโอฐของพระผู้มีพระภาค  เกิดแต่ธรรมอันธรรมเนรมิต  เป็นธรรม
ทายาท  ไม่ใช่เป็นทายาทของอามิส  ภิกษุรูปนั้นคือสารีบุตรนั่นเอง  ที่ผู้กล่าวชอบ  พึงกล่าวชมว่า
 เป็นบุตรเป็นโอรสของพระผู้มีพระภาค  เกิดแต่พระโอฐของพระผู้มีพระภาค  เกิดแต่ธรรม
อันธรรมเนรมิต  เป็นธรรมทายาท  ไม่ใช่เป็นทายาทของอามิส  ดูกรภิกษุทั้งหลาย  สารีบุตรย่อม
ประกาศธรรมจักร  อันไม่มีธรรมอื่นยิ่งกว่าที่ตถาคตให้เป็นไปแล้ว  ไปตามลำดับโดยชอบ
ทีเดียว  ฯ
    พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระภาษิตนี้แล้ว  ภิกษุเหล่านั้นต่างชื่นชมยินดีพระภาษิตของพระ
ผู้มีพระภาค  แล  ฯ
        จบ  อนุปทสูตร  ที่  ๑

๓.  สัปปุริสสูตร  (๑๑๓)มีข้อความทำนองเดียวกัน
๖.  อาเนญชสัปปายสูตร  (๑๐๖)
อา.  น่าอัศจรรย์จริง  พระพุทธเจ้าข้า  ไม่น่าเป็นไปได้  พระพุทธเจ้าข้า  อาศัยเหตุนี้
เป็นอันว่า  พระผู้มีพระภาคตรัสบอกปฏิปทาเครื่องข้ามพ้นโอฆะแก่พวกข้าพระองค์แล้ว  ข้าแต่
พระองค์ผู้เจริญ  วิโมกข์ของพระอริยะเป็นไฉน  ฯ
    [๙๒]  พ.  ดูกรอานนท์  อริยสาวกในธรรมวินัยนี้  ย่อมพิจารณาเห็นดังนี้  ซึ่งกามทั้งที่มี
ในภพนี้  ทั้งที่มีในภพหน้า  และกามสัญญาทั้งที่มีในภพนี้  ทั้งที่มีในภพหน้า  ซึ่งรูปทั้งที่มีใน
ภพนี้  ทั้งที่มีในภพหน้า  และรูปสัญญาทั้งที่มีในภพนี้  ทั้งที่มีในภพหน้า  ซึ่งอาเนญชสัญญา
ซึ่งอากิญจัญญายตนสัญญา  ซึ่งเนวสัญญานาสัญญายตนสัญญา  ซึ่งสักกายะเท่าที่มีอยู่นี้  ซึ่งอมตะ
คือความหลุดพ้นแห่งจิตเพราะไม่ถือมั่น  ดูกรอานนท์  ด้วยประการนี้แล  เราแสดงปฏิปทา
มีอาเนญชสมาบัติเป็นที่สบายแล้ว  เราแสดงปฏิปทามีอากิญจัญญายตนสมาบัติเป็นที่สบายแล้ว
 เรา  แสดงปฏิปทามีเนวสัญญานาสัญญายตนสมาบัติเป็นที่สบายแล้ว  อาศัยเหตุนี้  เป็น อันเรา
แสดงปฏิปทาเครื่องข้ามพ้นโอฆะ  คือวิโมกข์ของพระอริยะแล้ว  ดูกรอานนท์ กิจใดอันศาสดา
ผู้แสวงหาประโยชน์เกื้อกูล  ผู้อนุเคราะห์  อาศัยความอนุเคราะห์พึงทำแก่สาวกทั้งหลาย  กิจ
นั้นเราทำแล้วแก่พวกเธอ  ดูกรอานนท์  นั่นโคนไม้นั่นเรือนว่าง  เธอทั้งหลายจงเพ่งฌาน 
อย่าประมาท  อย่าได้เป็นผู้เดือดร้อนในภายหลัง  นี้เป็นคำพร่ำสอนของเราแก่พวกเธอ  ฯ
    พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระภาษิตนี้แล้ว  ท่านพระอานนท์  ชื่นชมยินดี  พระภาษิตของ
พระผู้มีพระภาคแล  ฯ
          จบ  อาเนญชสัปปายสูตร  ที่  ๖
        _________________________________

การตรัสรู้ธรรมของพระสารีบุตร (อนุปุพพวิหาร ๙ )

 คำยืนยันการตรัสรู้เป็นพระอริยบุคคลสมัยพุทธกาล

1. คำปรินิพพานของพระอานนท์
2. โปรดปัญจวัคคีย์ทั้ง ๕ ก็ธรรมเดียวกันคือ อนุปุพพวิหาร ๙
3. ลำดับการปรินิพพานของพระพุทธเจ้า
4.  ลำดับการปรินิพพานของพระนางปชาบดีโคตรมี
5. คำยืนยันของพระพุทธเจ้าว่าถ้ายังเข้าออกอนุโลม ปฏิโลม อนุปุพพวิหาร ๙   ไม่ได้ก็ยังไม่ได้ปฏิญานว่าเป็นสัมมาพระพุทธเจ้า
6. คำสอนทั้งหมดล้วนมีอนุปาทานิพพานเป็นจุดมุ่งหมาย คือ     สัญญาเวทยิตนิโรธ
7. วิเวก ๓  กายวิเวก จิตตวิเวก(รูปฌาน ๔ อรูปฌาน ๔ เว้นสัญญาเวทยิตนิโรธ ต่อด้วยอริยบุคคล ๔ จำพวก) อุปธิวิเวก คือ พระนิพพาน

 อนุปทวรรค
        ๑.  อนุปทสูตร  (๑๑๑)
    [๑๕๓]  ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้
    สมัยหนึ่ง  พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ที่พระวิหารเชตวัน  อารามของอนาถ  บิณฑิกเศรษฐี
เขตพระนครสาวัตถี  สมัยนั้นแล  พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุ  ทั้งหลายว่า  ดูกรภิกษุทั้งหลาย
ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระดำรัสแล้ว  ฯ
    [๑๕๔]  พระผู้มีพระภาคได้ตรัสดังนี้ว่า  ดูกรภิกษุทั้งหลาย  สารีบุตรเป็นบัณฑิต  มี
ปัญญามาก  มีปัญญากว้างขวาง  มีปัญญาร่าเริง  มีปัญญาว่องไว  มีปัญญาเฉียบแหลม  มีปัญญา
ทำลายกิเลส  ดูกรภิกษุทั้งหลาย  สารีบุตรเห็นแจ้งธรรมตาม  ลำดับบทได้เพียงกึ่งเดือน 
ในการเห็นแจ้งธรรมตามลำดับบทของสารีบุตรนั้น  เป็นดังต่อไปนี้  ฯ

   [๑๕๕]  ดูกรภิกษุทั้งหลาย  ในเรื่องนี้  สารีบุตรสงัดจากกาม  สงัดจากอกุศลธรรม
 เข้าปฐมฌาน  มีวิตก  มีวิจาร  มีปีติและสุขเกิดแต่วิเวก  อยู่  ก็ธรรมในปฐมฌาน  คือ  วิตก  วิจาร  ปีติ
สุข  จิตเตกัคคตา  ผัสสะ  เวทนา  สัญญา  เจตนา  วิญญาณ  ฉันทะ  อธิโมกข์  วิริยะ  สติ
อุเบกขา  มนสิการ  เป็นอัน  สารีบุตรกำหนดได้ตามลำดับบท  เป็นอันสารีบุตรรู้แจ้งแล้ว  ทั้ง
ที่เกิดขึ้น  ตั้งอยู่  และถึงความดับ  เธอรู้ชัดอย่างนี้ว่า  ด้วยประการนี้  เป็นอันว่า  ธรรมที่ไม่มี
แก่เรา  ย่อมมี  ที่มีแล้ว  ย่อมเสื่อมไป  เธอไม่ยินดี  ไม่ยินร้าย  อันกิเลสไม่อาศัย  ไม่พัวพัน
 พ้นวิเศษแล้ว  พรากได้แล้วในธรรมนั้นๆ  มีใจอันกระทำให้ปราศจากเขตแดนได้แล้วอยู่  ย่อมรู้ชัด
ว่า  ยังมีธรรมเครื่องสลัดออกยิ่งขึ้นไปอยู่  และมีความเห็นต่อไปว่า  ผู้ที่ทำเครื่องสลัดออกนั้น
ให้มาก  ก็มีอยู่  ฯ
[๑๕๖]  ดูกรภิกษุทั้งหลาย  ประการอื่นยังมีอีก  สารีบุตรเข้าทุติยฌานมีความผ่องใส
แห่งใจภายใน  มีความเป็นธรรมเอกผุดขึ้น  เพราะสงบวิตกและวิจาร  ไม่มีวิตก  ไม่มีวิจาร
มีปีติและสุขเกิดแต่สมาธิ  อยู่  ก็ธรรมในทุติยฌาน  คือความผ่องใสแห่งใจภายใน  ปีติ  สุข
จิตเตกัคคตา  ผัสสะ  เวทนา  สัญญาเจตนา  วิญญาณ  ฉันทะ  อธิโมกข์  วิริยะ  สติ  อุเบกขา
มนสิการ  เป็นอัน  สารีบุตรกำหนดได้ตามลำดับบท  เป็นอันสารีบุตรรู้แจ้งแล้ว  ทั้งที่เกิดขึ้น
ตั้งอยู่  และถึงความดับ  เธอรู้ชัดอย่างนี้ว่า  ด้วยประการนี้  เป็นอันว่า  ธรรมที่ไม่มีแก่เรา ย่อมมี
ที่มีแล้ว  ย่อมเสื่อมไป  เธอไม่ยินดี  ไม่ยินร้าย  อันกิเลสไม่อาศัย  ไม่พัวพัน  พ้นวิเศษแล้ว
พรากได้แล้วในธรรมนั้นๆ  มีใจอันกระทำให้ปราศจากเขตแดนได้แล้วอยู่  ย่อมรู้ชัดว่า  ยังมีธรรม
เครื่องสลัดออกยิ่งขึ้นไปอยู่  และมีความเห็นต่อไปว่า  ผู้ที่ทำเครื่องสลัดออกนั้นให้มาก  ก็มีอยู่  ฯ
    [๑๕๗]  ดูกรภิกษุทั้งหลาย  ประการอื่นยังมีอีก  สารีบุตรเป็นผู้วางเฉย  เพราะหน่ายปีติ
มีสติสัมปชัญญะอยู่  และเสวยสุขด้วยนามกาย(ใจ)  เข้าตติยฌานที่  พระอริยะเรียกเธอได้ว่า 
ผู้วางเฉย  มีสติ  อยู่  เป็นสุข  อยู่  ก็ธรรมในตติยฌานคือ  อุเบกขา  สุข  สติ  สัมปชัญญะ
จิตเตกัคคตา  ผัสสะ  เวทนา  สัญญาเจตนา  วิญญาณ  ฉันทะ  อธิโมกข์  วิริยะ  สติ  อุเบกขา
มนสิการ  เป็นอัน  สารีบุตรกำหนดได้ตามลำดับบท  เป็นอันสารีบุตรรู้แจ้งแล้ว  ทั้งที่เกิดขึ้น  ตั้งอยู่
 และถึงความดับ  เธอรู้ชัดอย่างนี้ว่า  ด้วยประการนี้  เป็นอันว่าธรรมที่ไม่มีแก่เรา  ย่อมมี  ที่มี
แล้ว  ย่อมเสื่อมไป  เธอไม่ยินดี  ไม่ยินร้าย  อันกิเลสไม่อาศัย  ไม่พัวพัน  พ้นวิเศษแล้ว
พรากได้แล้วในธรรมนั้นๆ  มีใจอันกระทำให้ปราศจากเขตแดนได้แล้วอยู่  ย่อมรู้ชัดว่า  ยังมี
ธรรมเครื่องสลัดออกยิ่งขึ้นไปอยู่  และมีความเห็นต่อไปว่า  ผู้ที่ทำเครื่องสลัดออกนั้นให้มาก
  ก็มีอยู่  ฯ
    [๑๕๘]  ดูกรภิกษุทั้งหลาย  ประการอื่นยังมีอีก  สารีบุตรเข้าจตุตถฌานอันไม่มีทุกข์
 ไม่มีสุข  เพราะละสุข  ละทุกข์  และดับโสมนัสโทมนัสก่อนๆได้  มีสติบริสุทธิ์เพราะอุเบกขา
 อยู่  ก็ธรรมในจตุตถฌาน  คือ  อุเบกขาอทุกขมสุขเวทนา  ความไม่คำนึงแห่งใจ  เพราะ
บริสุทธิ์แล้ว  สติบริสุทธิ์  จิตเตกัคคตา  ผัสสะ  เวทนา  สัญญา  เจตนา  วิญญาณ  ฉันทะ
อธิโมกข์  วิริยะสติ  อุเบกขา  มนสิการ  เป็นอันสารีบุตรกำหนดได้ตามลำดับบท  เป็นอัน
สารีบุตร  รู้แจ้งแล้ว  ทั้งที่เกิดขึ้น  ตั้งอยู่  และถึงความดับ  เธอรู้ชัดอย่างนี้ว่า  ด้วยประการนี้
 เป็นอันว่า  ธรรมที่ไม่มีแก่เรา  ย่อมมี  ที่มีแล้ว  ย่อมเสื่อมไป  เธอไม่ยินดีไม่ยินร้าย  อันกิเลส
ไม่อาศัย  ไม่พัวพัน  พ้นวิเศษแล้ว  พรากได้แล้วในธรรมนั้นๆ  มีใจอันกระทำให้ปราศจากเขตแดน
ได้แล้วอยู่  ย่อมรู้ชัดว่า  ยังมีธรรม  เครื่องสลัดออกยิ่งขึ้นไปอยู่  และมีความเห็นต่อไปว่า  ผู้ที่ทำ
เครื่องสลัดออกนั้น  ให้มาก  ก็มีอยู่  ฯ
    [๑๕๙]  ดูกรภิกษุทั้งหลาย  ประการอื่นยังมีอีก  สารีบุตรเข้าอากาสานัญจายตนฌานด้วย
มนสิการว่า  อากาศไม่มีที่สุด  อยู่  เพราะล่วงรูปสัญญาได้โดย  ประการทั้งปวง  เพราะดับ
ปฏิฆสัญญาได้  เพราะไม่มนสิการ นานัตตสัญญา  ก็ธรรมในอากาสานัญจายตนฌาน  คือ 
อากาสานัญจายตนสัญญา  จิตเตกัคคตา  ผัสสะ  เวทนา  สัญญา  เจตนา  วิญญาณ  ฉันทะ  อธิโมกข์  วิริยะ สติ  อุเบกขามนสิการ  เป็นอันสารีบุตรกำหนดได้ตามลำดับบท  เป็นอันสารีบุตรรู้แจ้งแล้ว
ทั้งที่เกิดขึ้น  ตั้งอยู่  และถึงความดับ  เธอรู้ชัดอย่างนี้ว่า  ด้วยประการนี้  เป็นอันว่าธรรมที่
ไม่มีแก่เรา  ย่อมมี  ที่มีแล้ว  ย่อมเสื่อมไป  เธอไม่ยินดี  ไม่ยินร้าย  อันกิเลสไม่อาศัย  ไม่พัวพัน
 พ้นวิเศษแล้ว  พรากได้แล้วในธรรมนั้นๆ  มีใจอันกระทำให้ปราศจากเขตแดนได้แล้วอยู่  ย่อมรู้
ชัดว่า  ยังมีธรรมเครื่องสลัดออกยิ่งขึ้นไปอยู่  และมีความเห็นต่อไปว่า  ผู้ที่ทำเครื่องสลัดออกนั้น
ให้มาก  ก็มีอยู่  ฯ
    [๑๖๐]  ดูกรภิกษุทั้งหลาย  ประการอื่นยังมีอีก  สารีบุตรล่วงอากาสานัญจายตนฌาน
โดยประการทั้งปวงแล้ว  เข้าวิญญาณัญจายตนฌานด้วยมนสิการว่าวิญญาณไม่มีที่สุด  อยู่  ก็ธรรม
ในวิญญาณัญจายตนฌาน  คือ  วิญญาณัญจายตนฌาน  จิตเตกัคคตา  ผัสสะ  เวทนา  สัญญา
เจตนา  วิญญาณ  ฉันทะ  อธิโมกข์  วิริยะ  สติ  อุเบกขา  มนสิการ  เป็นอันสารีบุตรกำหนด
ได้ตามลำดับบท  เป็นอันสารีบุตรรู้แจ้งแล้ว  ทั้งที่เกิดขึ้น  ตั้งอยู่  และถึงความดับ  เธอรู้ชัด
อย่างนี้ว่าด้วยประการนี้  เป็นอันว่า  ธรรมที่ไม่มีแก่เรา  ย่อมมี  ที่มีแล้ว  ย่อมเสื่อมไป
เธอไม่ยินดี  ไม่ยินร้าย  อันกิเลสไม่อาศัย  ไม่พัวพัน  พ้นวิเศษแล้ว  พรากได้  แล้วในธรรมนั้นๆ
 มีใจอันกระทำให้ปราศจากเขตแดนได้แล้วอยู่  ย่อมรู้ชัดว่า  ยังมีธรรมเครื่องสลัดออกยิ่งขึ้นไปอยู่
และมีความเห็นต่อไปว่า  ผู้ที่ทำเครื่องสลัดออกนั้นให้มาก  ก็มีอยู่  ฯ
[๑๖๑]  ดูกรภิกษุทั้งหลาย  ประการอื่นยังมีอีก  สารีบุตรล่วงวิญญาณัญจายตนฌานโดย
ประการทั้งปวงแล้ว  เข้าอากิญจัญญายตนฌานด้วยมนสิการว่า  ไม่มีอะไรสักน้อยหนึ่ง  อยู่  ก็ธรรม
ในอากิญจัญญายตนฌาน  คือ  อากิญจัญญายตนฌาน  จิตเตกัคคตา  ผัสสะ  เวทนา  สัญญา  เจตนา
วิญญาณ  ฉันทะ  อธิโมกข์  วิริยะ  สติ  อุเบกขา  มนสิการ  เป็นอันสารีบุตรกำหนดได้ตาม
ลำดับบท  เป็นอันสารีบุตรรู้แจ้งแล้ว  ทั้งที่เกิดขึ้น  ตั้งอยู่  และถึงความดับ  เธอรู้ชัดอย่างนี้ว่า
ด้วยประการนี้  เป็นอันว่าธรรมที่ไม่มีแก่เรา  ย่อมมี  ที่มีแล้ว  ย่อมเสื่อมไปเธอไม่ยินดี  ไม่
ยินร้าย  อันกิเลสไม่อาศัย  ไม่พัวพัน  พ้นวิเศษแล้ว  พรากได้  แล้วในธรรมนั้นๆ  มีใจอันกระทำ
ให้ปราศจากเขตแดนได้แล้วอยู่  ย่อมรู้ชัดว่า  ยังมีธรรมเครื่องสลัดออกยิ่งขึ้นไปอยู่  และมีความ
เห็นต่อไปว่า  ผู้ที่ทำเครื่องสลัดออกนั้นให้มาก  ก็มีอยู่  ฯ
    [๑๖๒]  ดูกรภิกษุทั้งหลาย  ประการอื่นยังมีอีก  สารีบุตรล่วงอากิญจัญญายตนฌานโดย
ประการทั้งปวงแล้ว  เข้าเนวสัญญานาสัญญายตนฌานอยู่  เธอเป็นผู้มีสติออกจากสมาบัตินั้น
ครั้นแล้ว  พิจารณาเห็นธรรมที่ล่วงแล้ว  ดับแล้ว  แปรปรวนไปแล้วว่า  ด้วยประการนี้  เป็นอันว่า
  ธรรมที่ไม่มีแก่เรา  ย่อมมี  ที่มีแล้ว  ย่อมเสื่อมไป  เธอไม่ยินดี  ไม่ยินร้าย  อันกิเลสไม่อาศัย
ไม่พัวพัน  พ้นวิเศษแล้ว  พรากได้แล้วในธรรมนั้นๆ  มีใจอันกระทำให้ปราศจากเขตแดนได้แล้วอยู่
ย่อมรู้ชัดว่า  ยังมีธรรมเครื่องสลัดออกยิ่งขึ้นไปอยู่  และมีความเห็นต่อไปว่า  ผู้ที่ทำเครื่องสลัด
ออกนั้นให้มาก  ก็มีอยู่  ฯ
    [๑๖๓]  ดูกรภิกษุทั้งหลาย  ประการอื่นยังมีอีก  สารีบุตรล่วงเนวสัญญานาสัญญายตนฌาน
โดยประการทั้งปวงแล้ว  เข้าสัญญาเวทยิตนิโรธอยู่  เพราะเห็นด้วยปัญญา  อาสวะของเธอจึงเป็น
อันสิ้นไป  เธอย่อมมีสติออกจากสมาบัตินั้น  ครั้นแล้วย่อมพิจารณาเห็นธรรมที่ล่วงแล้ว  ดับแล้ว
แปรปรวนไปแล้วว่า  ด้วยประการ  นี้  เป็นอันว่า  ธรรมที่ไม่มีแก่เรา  ย่อมมี  ที่มีแล้ว  ย่อมเสืมไป
เธอไม่ยินดีไม่ยินร้าย  อันกิเลสไม่อาศัย  ไม่พัวพัน  พ้นวิเศษแล้ว  พรากได้แล้วในธรรมนั้นๆ
มีใจอันกระทำให้ปราศจากเขตแดนได้แล้วอยู่  ย่อมรู้ชัดว่า  ยังมีธรรมเครื่องสลัดออกยิ่งขึ้นไปอยู่
  และมีความเห็นต่อไปว่า  ผู้ที่ทำเครื่องสลัดออกนั้นให้มากก็มีอยู่  ฯ
    [๑๖๔]  ดูกรภิกษุทั้งหลาย  ผู้กล่าวชอบ  พึงกล่าวชมภิกษุรูปใดว่า  เป็น  ผู้ถึงความชำนาญ
 ถึงความสำเร็จ ในอริยศีล  ในอริยสมาธิ  ในอริยปัญญา  ในอริยวิมุติ  ภิกษุรูปนั้นคือ  สารีบุตรนั่นเอง
ผู้ที่กล่าวชอบ  พึงกล่าวชมว่า  เป็นผู้ถึงความชำนาญ  ถึงความสำเร็จในอริยศีล ในอริยสมาธิ  ในอริยปัญญา ในอริยวิมุติ  ฯ
    [๑๖๕]  ดูกรภิกษุทั้งหลาย  ผู้กล่าวชอบ  พึงกล่าวชมภิกษุรูปใดว่า  เป็นบุตรเป็นโอรส
ของพระผู้มีพระภาค  เกิดแต่พระโอฐของพระผู้มีพระภาค  เกิดแต่ธรรมอันธรรมเนรมิต  เป็นธรรม
ทายาท  ไม่ใช่เป็นทายาทของอามิส  ภิกษุรูปนั้นคือสารีบุตรนั่นเอง  ที่ผู้กล่าวชอบ  พึงกล่าวชมว่า
 เป็นบุตรเป็นโอรสของพระผู้มีพระภาค  เกิดแต่พระโอฐของพระผู้มีพระภาค  เกิดแต่ธรรม
อันธรรมเนรมิต  เป็นธรรมทายาท  ไม่ใช่เป็นทายาทของอามิส  ดูกรภิกษุทั้งหลาย  สารีบุตรย่อม
ประกาศธรรมจักร  อันไม่มีธรรมอื่นยิ่งกว่าที่ตถาคตให้เป็นไปแล้ว  ไปตามลำดับโดยชอบ
ทีเดียว  ฯ
    พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระภาษิตนี้แล้ว  ภิกษุเหล่านั้นต่างชื่นชมยินดีพระภาษิตของพระ
ผู้มีพระภาค  แล  ฯ
        จบ  อนุปทสูตร  ที่  ๑

๓.  สัปปุริสสูตร  (๑๑๓)มีข้อความทำนองเดียวกัน
๖.  อาเนญชสัปปายสูตร  (๑๐๖)
อา.  น่าอัศจรรย์จริง  พระพุทธเจ้าข้า  ไม่น่าเป็นไปได้  พระพุทธเจ้าข้า  อาศัยเหตุนี้
เป็นอันว่า  พระผู้มีพระภาคตรัสบอกปฏิปทาเครื่องข้ามพ้นโอฆะแก่พวกข้าพระองค์แล้ว  ข้าแต่
พระองค์ผู้เจริญ  วิโมกข์ของพระอริยะเป็นไฉน  ฯ
    [๙๒]  พ.  ดูกรอานนท์  อริยสาวกในธรรมวินัยนี้  ย่อมพิจารณาเห็นดังนี้  ซึ่งกามทั้งที่มี
ในภพนี้  ทั้งที่มีในภพหน้า  และกามสัญญาทั้งที่มีในภพนี้  ทั้งที่มีในภพหน้า  ซึ่งรูปทั้งที่มีใน
ภพนี้  ทั้งที่มีในภพหน้า  และรูปสัญญาทั้งที่มีในภพนี้  ทั้งที่มีในภพหน้า  ซึ่งอาเนญชสัญญา
ซึ่งอากิญจัญญายตนสัญญา  ซึ่งเนวสัญญานาสัญญายตนสัญญา  ซึ่งสักกายะเท่าที่มีอยู่นี้  ซึ่งอมตะ
คือความหลุดพ้นแห่งจิตเพราะไม่ถือมั่น  ดูกรอานนท์  ด้วยประการนี้แล  เราแสดงปฏิปทา
มีอาเนญชสมาบัติเป็นที่สบายแล้ว  เราแสดงปฏิปทามีอากิญจัญญายตนสมาบัติเป็นที่สบายแล้ว
 เรา  แสดงปฏิปทามีเนวสัญญานาสัญญายตนสมาบัติเป็นที่สบายแล้ว  อาศัยเหตุนี้  เป็น อันเรา
แสดงปฏิปทาเครื่องข้ามพ้นโอฆะ  คือวิโมกข์ของพระอริยะแล้ว  ดูกรอานนท์ กิจใดอันศาสดา
ผู้แสวงหาประโยชน์เกื้อกูล  ผู้อนุเคราะห์  อาศัยความอนุเคราะห์พึงทำแก่สาวกทั้งหลาย  กิจ
นั้นเราทำแล้วแก่พวกเธอ  ดูกรอานนท์  นั่นโคนไม้นั่นเรือนว่าง  เธอทั้งหลายจงเพ่งฌาน 
อย่าประมาท  อย่าได้เป็นผู้เดือดร้อนในภายหลัง  นี้เป็นคำพร่ำสอนของเราแก่พวกเธอ  ฯ
    พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระภาษิตนี้แล้ว  ท่านพระอานนท์  ชื่นชมยินดี  พระภาษิตของ
พระผู้มีพระภาคแล  ฯ
          จบ  อาเนญชสัปปายสูตร  ที่  ๖
        _________________________________